شرایط روزه وقت روزه نیت روزه مفطرات روزه
قضا و کفاره روزه مسافر روزه های واجب هـلال

 

 

احـكام روزه

شرايط روزه

عدم ضرر:

 تشخيص پزشك :

سؤال 386 : اگر پزشك به بيمار بگويد كه روزه براى شما ضرر دارد تكليف او درگرفتن يا نگرفتن روزه چيست ؟

جواب : چنانچه از گفته دكتر برايش اطمينان حاصل شود كه ضرر دارد بايد روزه نگيرد .

سؤال 387 : شخصى كه مى داند روزه براى او ضرر ندارد و دكتر حاذق و مسلمان كه خودش روزه مى گيرد بگويد روزه براى شما ضرر دارد و ازگفته دكتر احتمال ضرر هم نمى دهد ، آيا بايد روزه بگيرد ؟

جواب : چنانچه اتفاقاً از باب اين كه شخص به حال خود از ديگران ابصر است و به گفته دكتر كه ضرر ندارد احتمال ضرر نداد و گفته ديگرى موجب احتمال ضرر برايش نشد ، چنين شخصى به عقيده خود بايد روزه بگيرد .

سؤال 388 : دكترى كه مريض را از روزه منع مى كند بايد ملتزم به دين باشد يا حاذق بودن كافى است ؟

جواب : حاذق بودن دكتر كافى است در صورتى كه از قول او وثوق و اطمينان شود و اگر از قول دكتر وثوق و اطمينان حاصل نشد نمى تواند به مجرد گفته او اعتماد كند حتى اگر چه دكتر مسلمان باشد .

*   احتمال ضرر :

سؤال 389 : اگر انسان احتمال بدهد كه روزه برايش ضرر دارد و احتمال او در نظر مردم عقلائى باشد ، نبايد روزه بگيرد . لطفاً مثالى بزنيد ؟

جواب : مثل اين كه روزه موجب ضعف چشم شود يا موجب ايجاد مرض باشد يا تشديد آن شود .

*   شخص پير :

سؤال 390 : كسى كه بواسطه پيرى نمى تواند روزه بگيرد يا براى او مشقت دارد روزه بر او واجب نيست ، مقصود از مشقت را توضيح دهيد .

جواب : مقصود آن است كه شخص پير اصلاً نتواند روزه بگيرد يا آن كه زايد بر مشقت متعارفه مشقت بيشترى داشته باشد كه عادتاً نزد عرف قابل تحمل نباشد مثلاً وقتى كه روزه مى گيرد بالكل از كار مى افتد و قدرت انجام كارهاى عادى خود را ندارد .

*   زن حامله :

سؤال 391 : زن حامله اى كه نمى داند روزه اش به جنين آسيب مى رساند يا خير آيا روزه بر او واجب است ؟

جواب : زن حامله تا يقين نكند كه روزه براى خودش و يا حملش ضرر دارد روزه بر او واجب است .

سؤال 392 : زن حامله اى با اين كه احتمال ضرر مى داده روزه گرفته و بچه اش مرده به دنيا آمده است . آيا روزه هاى اين زن صحيح است ؟

جواب : چنانچه يقين و يا ظن قوى به ضرر نداشته روزه هاى او صحيح است .

*   زنى كه بچه شيرخوار دارد :

سؤال 393 : در ماه رمضان زنى كه بچه شير خواره دارد ، اگر روزه بگيرد شيرش خشك مى شود يا كم مى شود آيا افطار براى اين زن جايز است ؟

جواب : در صورتى كه با مواد غذايى ديگر و يا شير خشك نتواند رشد و سلامت بجه را تأمين كند افطار جايز والاّ جايز نيست .

*   تازه مكلف :

سؤال 394 : اگر دكتر بگويد روزه گرفتن بچه تازه به تكليف رسيده اى براى آينده اش ضرر دارد ولو الآن احساس ضرر نمى كند آيا روزه گرفتن او جايز است؟

جواب : اگر قول دكتر موجب علم و اطمينان شد روزه گرفتن صحيح نمى باشد .

سؤال 395 : بچه هايى كه تازه به تكليف رسيده اند و روزه گرفتن براى آنان مشقت دارد آيا ملحق به پيران و سالمندان هستند يا واجب است روزه بگيرند ؟

جواب : در صورتى كه به حد تكليف رسيده ملحق به پيرمرد نيست و واجب است روزه بگيرد و چنانچه موجب عسر و حرج و خارج از طاقت شد جايز است افطار كند و بعد قضاى آن رابگيرد و كفاره ندارد .

سؤال 396 : معمولاً دخترهاى تازه به تكليف رسيده در ايام تحصيل و خصوصاً ايام امتحانات روزه گرفتن براى آنان مشقت دارد و از درس خواندن مى افتند آيا واجب است درس را رها كنند تا بتوانند روزه بگيرند يا اينكه جايز است روزه را بخورند تا اين كه مردود نشوند ، با توجه به اين كه معمولاً مردود شدن موجب حرج است . لطفاً تكليف آنان را بيان كنيد ؟

جواب : درس خواندن مجوز افطار نمى شود .

*   دختر ضعيف الجثه :

سؤال 397 : دخترى كه عمرش 9 سال تمام شده لكن از لحاظ جسمى خيلى كوچك است و از لحاظ رشد ذهنى به گونه اى است كه اگر در باره تقليد با او صحبت شود تقليد را هم نمى فهمد ، آيا بر او روزه واجب است ؟ اگر روزه ساقط است قضاء آن واجب است يا نه ؟

جواب : در صورت اجتماع شرايط تكليف ، روزه بر او واجب است ، ولى چنانچه آن قدر ضعيف باشد كه روزه براى او حرجى باشد روزه بر او واجب نخواهد بود ولى اگر چنانچه تدريجاً قضاء كند براى او صدمه نخواهد داشت قضاء آن واجب است .

عدم حيض

سؤال 398 : در روزه ماه مبارك زن موقعى كه اذان مى گويند ملتفت مى شود كه عادت شده ، آيا روزه آن روز او صحيح است ؟

جواب : روزه اش صحيح نيست اگر بداند قبل از مغرب شرعى حيض شده .

*   جلوگيرى از عادت :

سؤال 399 : بعضى از زنها براى انجام مناسك حج و عمره و يا گرفتن روزه ماه مبارك رمضان به طور كامل ، جهت جلوگيرى از عادت ماهانه قرص مى خورند يا آمپول مى زنند ، با اين كار روزه و حج آنها چه حكمى دارد ؟

جواب : در مفروض سؤال منع از حيض بنحو موقت جايز است در رمضان و ايام حج و غير اينها .

وقت روزه

علم به دخول وقت:

سؤال 400 : در ماه مبارك رمضان به محض شنيدن اذان ( الله اكبر ) مى توان افطار كرد يا اين كه بايد تا آخر اذان صبر كرد ؟

جواب : بايد اطمينان به دخول وقت داشت .

سؤال 401 : هنگام خوردن سحرى مؤذن مى گويد امساك كنيد . آيا انسان بايد از خوردن دست بكشد يا اين كه خوردن تا شروع اذان جايز است ؟ هنگامى كه اذان شروع مى شود و لقمه اى در دهان است آيا بايد آن را بيرون آورد ؟

جواب : چنانچه از قول مؤذن اطمينان حاصل مى كند بايد خوددارى كند .

تعيين طلوع فجر:

سؤال 402 : با توجه به توسعه شهرها و عدم امكان تشخيص دقيق لحظه طلوع فجر ، نظر مبارك در مورد امساك براى روزه و خواندن نماز صبح چيست ؟

جواب : اگر از گفتن اذان يا بوسيله تقويم اطمينان به طلوع فجر پيدا كرديد مى توانيد به آن اعتماد كنيد ، ولى اگر اطمينان پيدا نشد نسبت به روزه جايز است تا زمانى كه يقين يا اطمينان به طلوع فجر نكرده ايد بخوريد و بياشاميد و اما نماز را بايد تأخير انداخت تا وقتى كه يقين به طلوع فجر كنيد .

اذان شهرى براى شهرهاى ديگر:

سؤال 403 : اگر در يك كشور براى افطار روزه اذان يك شهر بزرگ آن كشور را در تلويزيون پخش كنند آيا براى همه كسانى كه در حال شنيدن اذان هستند جايز است افطار نمايند ؟

جواب : اذان به افق هر منطقه اى براى همانجا معتبر است نه اذان يك شهر بزرگ براى شهرهاى ديگر مثلاً اذان تهران براى ساكنين تبريز كه بعد از تهران است مجوز افطار روزه يا خواندن نماز نمى شود .

 

نيت روزه

استمرار نيت:

سؤال 404 : علما مى گويند در نيت استمرار لا زم است و اگر در بين روز قصد افطار كند گر چه چيزى نخورد روزه اش باطل است . آيا اگر اراده خوردن نمايد و سپس از اراده خود برگردد نيز روزه اش باطل مى شود ؟

جواب : در هر دو صورت روزه باطل است .

كفايت خوددارى كردن بجاى نيت:

سؤال 405 : در مورد كسى كه نمى داند چگونه نيت كند آيا به امارات مانند بيدار شدن براى سحرى مى توان اكتفا كرد ؟

جواب : همان خوددارى كردن در ماه رمضان نيت او است .

قصد روزه غير رمضان:

سؤال 406 : كسى كه عمداً در ماه مبارك رمضان روزه غير رمضان را نيت كند ، حكم اين روزه اين است كه نه روزه ماه مبارك رمضان حساب مى شود و نه روزه اى كه نيت كرده ، قضا نمودن اين روزه كافى است يا كفاره هم بايد بدهد ؟

جواب : فقط قضا لازم است .

نيت يوم الشك:

سؤال 407 : نيت روزه يوم الشك چگونه است ؟ نيت آخر شعبان كند يا اول رمضان ؟

جواب : نيت شعبان كند ، اگر رمضان نبود كه به نيت خودش است و گرنه قهراً از رمضان حساب مى شود .

تجديد نيت بعد از برگشت از سفر:

سؤال 408 : اگر از شب نيت كرده كه به سفر برود و قبل از ظهر برگردد آيا بعد از برگشتن بايد نيت را تجديد كند ؟

جواب : چنانچه در سفر افطار نكرده تجديد نيت واجب است .

مفطرات

خوردن و آشاميدن

*   وارد شدن آب به دهان بدون اختيار :

سؤال 409 : اگر در حال غسل كردن آب از راه بينى وارد دهان شود و از گلو پايين رود و اين وارد شدن آب به دهان سهوى و غير اختيارى باشد ، حكم روزه اين شخص چيست ؟

جواب : در فرض سؤال روزه او باطل نمى شود .

*   آمپول تقويتى :

سؤال 410 : آيا استفاده از آمپولهاى مغذى و تقويتى در رگ براى بيمار از مفطرات روزه است ؟

جواب : احوط ترك آن است .

*   استفاده از دستگاه تنفسى :

سؤال 411 : شخصى كه دچار بيمارى تنگى نفس مى باشد و مى خواهد روزه بگيرد آيا جايز است از دستگاه تنفسى استفاده نمايد ؟

جواب : اگر غير از هوا چيز ديگرى در آن نباشد اشكال ندارد .

*   مسواك زدن :

سؤال 412 : آيا جايز است روزه دار با رعايت احتياط مسواك بزند ؟

جواب : با مراعات اشكالى ندارد .

*   اخراج اخلاط سينه در حال نماز :

سؤال 413 : اگر روزه دار در اثناى نماز اخلاط سر يا سينه به فضاى دهان او برسد و حفظ روزه متوقف بر باطل كردن نماز باشد ، بايد نماز را باطل كند يا روزه را ؟

جواب : اگر مى تواند با دستمال و امثال آن اخلاط را از فضاى دهان خارج كند ، اين كار را انجام دهد و الاّ بايد نماز را باطل نمايد نه روزه را و اگر روزه راباطل كند بايد كفاره عمدى بدهد و باطل كردن نماز اشكال ندارد ، خصوصاً در چنين موردى .

سؤال 414 : اگر در حين خواندن نماز اخلاط سينه به فضاى دهان روزه دار برسد و حفظ روزه متوقف بر باطل كردن نماز باشد در حالى كه وقت تنگ است ، بايد نمازش را باطل كند يا روزه اش را ؟

جواب : بايد با دست يا غير آن اخلاط را بيرون آورد بنحوى كه تلفظ نشود لذا توقف بر ابطال نماز ندارد و بر فرض محال اگر توقف داشت داخل در مسئله اهم و مهم مى شود و درصورت تساوى يا عدم علم به اهم ، تخيير است .

جمـاع:

*   اجبار زن بر جماع :

سؤال 415 : مردى كه به واسطه سفر يا مرض روزه نمى گيرد اگر زن خود را مجبور به جماع كند آيازن بايد از شوهرش اطاعت كند ؟

جواب : بر زن اطاعت شوهر واجب نيست در جماع در روزه واجب معين .

*   دخول كمتر از ختنه گاه :

سؤال 416 : در ماه مبارك رمضان اگر با قصد دخول جماع كند و كمتر از ختنه گاه داخل شود و منى هم بيرون نيايد آيا روزه او باطل مى شود ؟

جواب : با قصد دخول باطل مى شود ولى واجب است امساك و بعداً قضا را بجا آورد و در صورتى كه مفطر ديگرى بجا نياورده كفاره ندارد .

*   ملاعبه بدون انزال :

سؤال 417 : اگر كسى در ماه مبارك رمضان با زن اجنبى ملاعبه كند و انزال نشود روزه وى چه حكمى دارد ؟

جواب : اگر قصد انزال نداشته و عادتش هم همين بوده كه با ملاعبه انزال نمى شده روزه باطل نيست ولى بايد فوراً توبه كند زيرا خداوند از پرهيزكاران مى پذيرد .

استمناء:

سؤال 418 : معالجه بيمارى كه در بيمارستان تحت معالجه و مداواى پزشكان قرار دارد منحصر به تجزيه منى بيمار مى باشد و چون بيمار مجرد است گرفتن منى متوقف بر استمناء آن هم در ماه مبارك رمضان است ، حكم استمناء و روزه مريض را تفصيلاً شرح دهيد ؟

جواب : مخفى نباشد كه استمناء از نظر شريعت مقدسه اسلام حرام و مبغوض است ، بنابراين تا ممكن است بايد سعى كرد از طريق حلال منى را به دست آورد ولو اين كه با عقد موقت همسرى انتخاب نمايد ، ولى در صورتى كه انتخاب همسر ممكن نباشد و اگر مرض هم علاج نشود خطرناك خواهد بود به طورى كه موجب هلاكت يا نقص عضو يا مشقت فراوان باشد ، در اين صورت استمناء ضرورى خواهد بود و بلا مانع است و لكن در روز ماه مبارك رمضان اقدام به استمناء نكند و اگر مى تواند بايد صبر كند تا ماه مبارك رمضان منقضى شود و در صورتى كه نمى تواند صبر كند يا تأخير براى او ضرر مهمى دارد سعى كند در روز ماه مبارك اين عمل را انجام ندهد و اگر احياناً درشب غيرممكن است و ضرورت دارد كه روز انجام دهد بايدتاحد مسافت شرعى مسافرت كند تا روزه او باطل شود سپس اقدام نمايد ولى در صورتى كه نه شب مى تواند اقدام كندو نه مسافرت براى او ممكن مى باشد با توجه به ضرورت معالجه و عدم امكان تأخير اقدام مجاز خواهد بود و در اين صورت تنها روزه آن روز را قضا مى نمايد و كفاره به عهده او نخواهد بود .

دروغ بستن به خدا و پيامبر (صلى الله عليه وآله وسلم):

سؤال 419 : آيا دروغ بستن به خدا و حضرت محمّد (صلى الله عليه وآله وسلم) و آل محمد (عليهم السلام)مبطل روزه است ؟

جواب : دروغ بستن عمدى بر خدا و بر حضرت محمّد (صلى الله عليه وآله وسلم) مبطل روزه است و بر الائمه (عليهم السلام) احوط ترك است .

كشيدن سيگار:

سؤال 420 : آيا كشيدن سيگار براى روزه دار اشكال دارد ؟

جواب : بلى اشكال دارد .

*   بوى دود :

سؤال 421 : آيا دود سيگار به نحوى كه روزه دار بوى آن را احساس كند نه اين كه دود را وارد دهان كند ، مفطر است ؟

جواب : خود دود مفطر است بنابر احوط ، ولى بوى آن مفطر نيست .

بقاء بر جنابت:

سؤال 422 : شخصى در ماه رمضان يقين داشته كه براى غسل وقت دارد لذا وارد حمام مى شود براى غسل ولى تازه مى خواهد سرش را غسل دهد كه اذان صبح گفته مى شود ، حكم روزه او چه مى شود ؟

جواب : روزه او صحيح است و در صورتى كه با شنيدن اذان يقين به دخول فجر نكند بايد غسل را ادامه دهد و اگر وقت تنگ باشد تيمم نمايد .

*   غسل كردن با آب نجس :

سؤال 423 : شخصى در ماه رمضان جنب بوده غسل مى كند بعد از دو روز مى فهمد آب غسل نجس بوده ، حكم نماز و روزه او در روزهاى گذشته چگونه است ؟

جواب : روزه هايش صحيح است على الظاهر و نماز را قضا نمايد .

*   احتلام در روزه ماه مبارك :

سؤال 424 : كسى كه در روز ماه مبارك رمضان محتلم شده آيا واجب است كه زود غسل نمايد ؟

جواب : مبادرت به غسل واجب نيست .

قصد باطل كردن روزه:

سؤال 425 : در جماع اگر كمتر از مقدار ختنه گاه داخل شود و منى بيرون نيايد روزه باطل مى شود ؟ آيا قصد دخول روزه را باطل مى كند ؟

جواب : با قصد دخول روزه باطل مى شود ولى واجب است امساك و بعداً قضاى آن را به جاآورد و در صورتى كه مفطر ديگرى به جا نياورد كفاره ندارد .

قضا و كفاره

نيت روزه غير رمضان در ماه رمضان:

سؤال 426 : كسى كه در ماه مبارك رمضان عمداً نيت كند روزه غير رمضان را ، در رساله هاى عمليه فرموده اند نه روزه اى كه نيت كرده حساب مى شود ونه روزه ماه مبارك . آيا اين شخص بعد از گرفتن قضاى اين روز كفاره هم بايد بدهد ؟

جواب : فقط قضا لازم است .

اطمينان به مغرب بواسطه تاريكى يا ابر:

سؤال 427 : اگر در هواى صاف به واسطه تاريكى يقين كند كه مغرب شده يا در هواى ابرى به اطمينان اينكه مغرب شده افطار نمايد بعد معلوم شود كه مغرب نبوده است آيا قضاى روزه لازم است ؟

جواب : اگر در هواى صاف به واسطه تاريكى يقين به مغرب كرد و افطار نمود و بعد خلاف آن معلوم شد قضا بايد نمايد و كفاره ندارد ولى اگر در هواى ابرى به اطمينان اين كه مغرب شده افطار نمود نه قضا دارد و نه كفاره ( به جهت دليل خاص ) .

كفاره كسى كه بواسطه پيرى روزه نمى گيرد:

سؤال 428 : كسى كه بواسطه پيرى نمى تواند روزه بگيردو روزه بر او واجب نيست بعداً قضا هم ندارد آيا لازم است كه كفاره بدهد ؟ به چه دليل ؟

جواب : چون كه هم آيه داريم هم روايت بر وجوب كفاره كه « مُد » باشد .

كفاره دروغ بستن به خدا و پيامبر (صلى الله عليه وآله وسلم):

سؤال 429 : اگر روزه دار دروغى را به خدا و پيامبر (صلى الله عليه وآله وسلم) نسبت دهد چه كفاره اى بر او واجب مى شود ؟

جواب : اگر روزه دارى دروغى را به خدا و پيغمبر (صلى الله عليه وآله وسلم) نسبت دهد اگر چه روزه خود را به چيز حرام باطل كرده ولى كفاره جمع ندارد .

خوردن آب به قدر ضرورت:

سؤال 430 : اگر روزه دار به قدرى تشنه شود كه خوف ضرر يا مرگ داشته باشد و آب بياشامد روزه او چه حكمى دارد ؟

جواب : چنانچه به مقدار دفع ضررى عادتاً كه قابل تحمل نيست يا مستلزم هلاك است باشد مانعى ندارد و امساك واجب است و بعداً قضاى آن را به جا آورد و كفاره ندارد .

جاهل به حكم ارتماس و دروغ بستن:

سؤال 431 : شخصى كه جاهل به حكم است و بعدها برايش معلوم مى شود كه در حال روزه در آب ارتماس كرده يا اين كه به خدا و رسول (صلى الله عليه وآله وسلم) دروغ بسته است ، روزه وى چه حكمى دارد ؟

جواب : چنانچه جاهل قاصر است ( يعنى نمى داند حكمى هست ) قضا دارد و چنانچه جاهل مقصر است ( يعنى مى داند حكمى هست ولى سؤال نمى كند ) قضا وكفاره هر دو براو واجب است .

اضطرار به دارو:

سؤال 432 : بيمارى است كه به ناچار بايد طبق برنامه خاص و ساعت معينى دارو بخورد و اگر نخورد ضرر مى بيند ، وظيفه او براى روزه چيست ؟

جواب : چنانچه مضطر به خوردن دوا در روز است جايز است دوا بخورد و روزه را قضا كند .

اجبار به افطار حرام:

سؤال 433 : اگر روزه دارى را مجبور كنند روزه خود را با چيز حرام باطل كند و او نيز جهت دفع خطر يا ضرر اين كار را انجام دهد روزه او قضا و كفاره دارد يا خير ؟

جواب : قضا دارد و كفاره ندارد .

اضطرار به اماله با آب:

سؤال 434 : فرد مبتلا به يبوست كه با خوردن چيزهايى ملين اثرى نمى بيند ، اگر در ماه رمضان از روى جهل با آب اماله كند روزه وى چه حكمى دارد ؟ مدت 10 سال به همين منوال عمل مى كرده روزه هاى گذشته او چه حكمى دارد و چگونه آنها را قضا كند ؟

جواب : اگر مى تواند به اماله در شب اكتفا كند و روزه بگيرد ، واجب است روزه بگيرد و در روزه هاى گذشته اگر متوجه به مشكوك بودن مسئله بوده و مراجعه نكرده واجب است بر او قضا و كفاره ، اما اگر معتقد بوده اماله به روزه ضررى ندارد و اصلاً به سؤال كردن توجه نداشته جاهل است و قضا دارد ولى كفاره ندارد و اگر مضطر به اماله در روز است قضا هم ندارد ، فقط بايد براى هر روز يك مد طعام فديه بدهد .

فرو بردن خون دندان جهلاً:

سؤال 435 : اگر شخصى درحال روزه دندانش را بكشد و اختياراً و از روى جهل به حرمت خون آن را فرو برد روزه او چه حكمى دارد ؟

جواب : اگر قطع به عدم حرمت داشته قضا دارد بدون كفاره و اگر شك داشته بايد سؤال از حكم مى كرد يا احتياط مى نمود و گرنه هم قضا دارد هم كفاره و احوط كفاره جمع بدهد به مسئله 1668 توضيح المسائل مراجعه شود .

اجبار به جماع:

سؤال 436 : اگر روزه دار زن خود را مجبور به جماع كند و در بين جماع زن راضى شود آيا مرد بايد دو كفاره و زن يك كفاره بدهد ؟ در صورتى كه زن مالى نداشته باشد چطور ؟

جواب : ممكن است كه زن تا آخر راضى نباشد هر چند كه طبع مايل است ، لكن چون شرعاً حرام است راضى نيست و اگر راضى شد بايد على الاحوط از مال خود كفاره بدهد و اگر متمكن از كفاره نبود استغفار نمايد و عند التمكن كفاره بدهد .

تكرار جماع:

سؤال 437 : اگر روزه دار در يك روز ماه رمضان چند دفعه جماع نمايد با توجه به اين كه پس از جماع اول ديگر روزه دار نيست چرا براى هر جماع يك كفاره بر او واجب مى شود ؟

جواب : به نص خاص ثابت شده و ممكن است جهت احترام شهر رمضان باشد هر چند كه در مرتبه بعد روزه دار نيست .

افطار عمدى تازه مكلف:

سؤال 438 : بچه اى كه به تكليف رسيده ولى رشد جسمى و فكرى ندارد و قصوراً روزه خود را مى خورد ، آيا قضا و كفاره دارد ؟

جواب : اگر مى دانسته كه اين شىءمفطراست و خورده قضا و كفاره دارد مگر آن كه عدم رشدش به حدى است كه موجب رفع تكليف باشد .

عذر بعد از افطار عمدى:

سؤال 439 : اگر زنى عمداً روزه خود را باطل كند سپس عذرى مثل حيض يا نفاس يا مرض براى او پيش بيايد آيا كفاره روزه بر او واجب مى شود ؟

جواب : قضا دارد و كفاره ندارد .

سفر بعد از افطار عمدى:

سؤال 440 : شخصى كه روزه خود را عمداً باطل كرده ، اگر قبل از ظهر سفر كند كفاره بر او واجب مى شود يا خير ؟

جواب : كسى كه عمداً روزه خود را باطل كرده ، اگر بعد از ظهر مسافرت كند يا پيش ازظهر براى فرار از كفاره سفر نمايد كفاره از او ساقط نمى شود ، بلكه اگر قبل از ظهر مسافرتى براى او پيش آيد بنابر اقوى كفاره بر او واجب است .

پرداخت كفاره:

*   آزاد كردن زندانى بجاى عتق رقبه :

سؤال 441 : با توجه به اين كه يكى از كفارات مقرر در شرع مقدس اسلام بنده آزاد كردن است و در حال حاضر اين امر معمول نيست و از طرفى عده اى ناخواسته نظير تصادفات يا بدهى يا ديه و امثال آن در زندانها بسر مى برند و خانواده هاى ايشان پريشان و مستأصل مى باشند ، آيا اجازه مى فرماييد بجاى بنده آزاد كردن افرادى كه كفاره به ذمه دارند يك يا چند نفر از زندانيان بى گناه را آزاد نمايند ؟

جواب : اگر چه ممكن است ثواب آزاد كردن زندانى بى گناه بيشتر از ثواب عتق رقبه باشد ،ولى به هيچ وجه نمى توان به عنوان كفاره عتق رقبه شخص حر را كه زندانى شده با دادن مبالغى آزاد ساخت ، و چون در اين زمان عتق رقبه موضوع ندارد ، لذا بايد كفارات ديگر را داد .

*   دادن وجه براى صرف در اطعام :

سؤال 442 : بابت كفاره روزه بايد طعام بدهد . هرگاه وجه طعام را به فقير بدهد كه به دفعات صرف طعام خانواده اش كند صحيح است يا خير ؟

جواب : چنانچه عمداً افطاركرده بايد به شصت نفر مختلف اطعام كند اما كفارات غير از عمد به دفعات به يك اهل بيت دادن اشكال ندارد لكن بايد طعام بدهد ، نه وجه آن .

*   قيمت بدل گندم در كفاره مد :

سؤال 443 : كفاره روزه كه يك مد گندم يا جو است آيا قيمت آنها هم كفايت مى كند ؟

جواب : قيمت كفايت نمى كند .

*   حبوبات و پول بجاى گندم :

سؤال 444 : آيا مى توان به جاى يك مد گندم و آرد گندم ، حبوبات ( عدس ، نخود و . . . ) يا پول نقد داد ؟

جواب : اشكالى ندارد ، ولى درپول لازم است ، طرف را وكيل كند در خريد گندم و سپس به عنوان كفاره خودش قبول كند .

*   دادن كفاره به سيد :

سؤال 445 : آيا مى شود كفاره روزه غير سيد را به سيد نيازمند داد ؟

جواب : جايز است و لكن احتياط استحبابى ترك آن است .

روزه مسافر

تبعيت روزه از نماز:

سؤال 446 : درمورد راننده و امثال آن گفته مى شود كه اگر محل كارش در كمتر از مسافت شرعى است و اتفاقاً سفرى كند اگر چه مربوط به كارش باشد بايد نماز را شكسته بخواند ، حكم روزه او چيست ؟

جواب : روزه تابع نماز است ، اگر نماز شكسته شد افطار كند و اگر تمام بود روزه صحيح است .

برگشت از سفر بعد ازظهر:

سؤال 447 : شخصى از باغ خود به جايى كه مربوط به زراعتش است سفر مى كند و بعد از زوال به باغ خود بر مى گردد ، روزه او چه حكمى دارد ؟

جواب : اگر به حد شرعى قبل از ظهر سفر كرد و بعد از ظهر برگشت روزه او صحيح نيست و در صورتى است شغل او سفر نباشد .

سؤال 448 : شخصى در صبح ماه رمضان مسافر بوده و چيزى نخورده و بعد از ظهر به وطن رسيده آيا واجب است كه بقيه روز را امساك كند ؟

جواب : در فرض سؤال امساك بقيه روز واجب نيست گرچه بهتر است .

وصول مسافر به حد ترخص:

سؤال 449 : شخصى در ماه رمضان قبل از ظهر وارد حد ترخص شده و ديوار شهر را مى بيند و اذان را هم مى شنود ، ولىوارد خود شهر نشده است ، آيا روزه آن روز را بايد بگيرد ؟

جواب : هر جايى كه بايد نماز را تمام بخواند روزه هم بايد بگيرد .

ملاك در خروج بعد از ظهر و دخول

قبل از ظهر در وطن:

سؤال 450 : براى صحت روزه مسافرى كه قبل از ظهر به وطن مى رسد آيا رسيدن به حد ترخص كافى است يا بايد داخل شهر شود ؟ و هم چنين مسافرى كه بعد از ظهر سفر مى كند اعتبار به حد ترخص است يا خروج از بلد ؟

جواب : اعتبار به بلد است .

خوردن مسافر قبل از حد ترخص:

سؤال 451 : شخصى شب ماه رمضان قصد دارد روز به مسافرت غير شغلى برود ، شب در خواب جنب مى شود و قصد دارد قبل از اذان غسل كند ولى دو مرتبه به خواب مى رود و بعد از اذان بلند مى شود ، حالا كه قصد مسافرت كرده و جنب است آيا بازهم بايد امساك كند ؟ اگر در خانه صبحانه خورد كفاره دارد يا نه ؟

جواب : بايد تا وقتى كه از حد ترخص خارج نشده امساك كند واگر درخانه صبحانه خورده كفاره دارد على الاحوط .

شغله السفر:

سؤال 452 : شخصى كه هر ماه يكبار يا دوبار به سفر مى رود مثلاً از قم به تهران براى خريد جنس مى رود ، اگر در ماه مبارك رمضان به سفر برود و بعد ازظهر به وطن برگردد نماز و روزه او چه حكمى دارد ؟

جواب : سفر يك بار و دوبار در ماه او را در شمار كسانى كه شغلشان سفر است قرار نمى دهد پس نمازش را قصر بخواندو روزه اش را ترك كند .

كسى كه دو وطن دارد:

سؤال 453 : شخصى كه مسقط الرأس او شهر قم است ولى مدت 10 سال است كه ساكن تهران شده ، اگر در ماه مبارك رمضان به قم بيايد حكم نماز و روزه او چيست ؟

جواب : تا از وطن سابق خود اعراض نكرده نماز تمام او و روزه اش صحيح است .

تجديد نيت بعد از برگشت از سفر:

سؤال 454 : اگر از شب نيت كرده كه به سفر برود و قبل از ظهر برگردد آيا بعد از برگشتن بايد نيت را تجديد كند ؟

جواب : چنانچه در سفر افطار نكرده تجديد نيت واجب است .

روزه هاى واجب

روزه استيجارى

*   كسى كه روزه قضا به گردن دارد :

سؤال 455 : كسى كه روزه قضا به گردن دارد آيا مى تواند روزه استيجارى بگيرد ؟ در مورد نماز چطور ؟

جواب : كسى كه خود نماز قضا دارد جايز است هم نماز مستحبى بخواند هم استيجارى ، اما اگر روزه قضا دارد جايز نيست روزه مستحبى بگيرد و اقوى جواز استيجارى است .

*   كسى كه روزه واجب به گردن دارد :

سؤال 456 : شخصى كه روزه واجب قضاء يا كفاره يا نذر به عهده دارد آيا مى تواند به نيابت ديگرى روزه بگيرد ؟

جواب : مى تواند نيابت بگيرد .

*   عدول از نيابت به قضا و بالعكس :

سؤال 457 : آيا مى توان از روزه نيابتى به روزه قضاء يا بالعكس عدول كرد ؟

جواب : نمى تواند عدول كند .

*   شك در نيت :

سؤال 458 : اگر شخصى مردد است كه قصد روزه را براى خودش كرده يا براى منوب عنه حكم اين روزه چيست ؟

جواب :نمى تواند براى منوب عنه حساب كند .

*   روزه نايب بدون تعيين :

سؤال 459 : كسى كه از طرف چند نفر نيابت روزه دارد اگر بدون تعيين و قصد نيابت روزه بگيرد ، اين روزه براى خودش حساب مى شود يا براى منوب عنه ؟

جواب : چون كه قصد نيابت ننموده براى منوب عنه حساب نمى شود و چون كه قصد قضاء ننموده قضاء خودش هم حساب نمى شود .

سؤال 460 : كسى كه از طرف چند نفر نيابت دارد اگر روزه بگيرد و بعد از فجر شك كند كه براى كدام يك از منوب عنه ها روزه گرفته حكم روزه او چيست ؟آيا مى تواند نيت را به يك نفر معين عدول دهد ؟ و حكم مسئله قبل از زوال و بعد از زوال آيا فرق مى كند ؟

جواب : به قصد همان شخصى كه اول روزه ، قصد او كرده بوده تمام كند و اگر مى خواهد افطار نمايد و نمى تواند به ديگرى عدول نمايد و نمى تواند اين روزه را براى هيچ كدام ظاهراً حساب كند ،بله اگر اجير براى دو نفر بوده روز بعد روزه

بگيرد به قصد آن ديگرى كه براى او روزه نگرفته بوده واقعاً ، پس نتيجتاً براى هر كدام يك روزه گرفته .

*   نيابت سه نفر از يك ميت :

سؤال 461 : آيا جايز است براى يك ميت سه نفر در يك روز باتفاق هم روزه بگيرند ؟

جواب : جايز است .

روزه نذرى:

*   افطار روزه نذرى غير معين :

سؤال 462 : اگر در روزه اى كه به واسطه نذر و قسم و امثال آن واجب شده سهواً تا اذان صبح جنب بماند و آن نذر يا قسم براى روز معينى نباشد آيا جايز است آن روز را افطار كند ويك روز ديگرروزه بگيرد ؟ اگر روزه را افطار كند موجب كفاره مى شود يا خير ؟

جواب : جايز است آن روز را افطار كند و كفاره ندارد .

*   سفر عمدى و قهرى در نذر معين ، نذر روزه در سفر :

سؤال 463 : اگر شخصى روزه نذرى معينى به گردن دارد و در سفر است و برايش هم ممكن نيست قصد ده روز كند و روزه بگيرد كفاره دارد يا خير ؟ اگر به عنوان فرار از روزه نذرى معين سفر كند قضاء و كفاره دارد يا خير ؟ اگر نذر كرده در مسافرت روزه بگيرد نذر روزه اش چه حكمى دارد ؟

جواب : اگر متمكن از روزه نشود كفاره ندارد و چنانچه متعمداً روزى را كه نذر كرده معيناً روزه بگيرد ، روزه نگرفت كفاره حنث نذر بر او واجب مى شود و اگر نذر كرده كه درسفر روزه بگيرد نذر منعقد مى شود و روزه اش صحيح است .

هـلال

اختلاف در هلال:

سؤال 464 : عيد فطر براى روزه داران موجب اختلاف مى شود در يك جا سه شنبه و در جاى ديگر دوشنبه عيد مى شود ، مراد از « هذاليوم الذى جعلته للمسلمين عيداً » يك روز است يا چند روز ؟ علت اين كه اگر قبل از ظهر ماه ديده شود آن روز اول ماه است و اگر بعد از ظهر ديده شود آن شب اول ماه است را توضيح دهيد ؟ با وجود وسايل پيشرفته اى كه امروزه در دسترس است طريقى براى رفع اين اختلاف نيست ؟

جواب : همان نحو كه در توضيح مرقوم است صحيح است و مانعى نيست كه براى بعضى اول ماه دوشنبه باشد و براى بعضى سه شنبه و هر كدام عيد او وهذا اليوم او اول ماه او باشد ، كما اين كه براى بعضى ساعت 11 زوال است و براى بعضى 12 و براى بعضى ساعت 10 اول زوال است و هر كدام بايد در زوال خود نماز بخوانند نه قبل و اخبار در ديدن ماه قبل از ظهر مختلف است و بعض اخبار صحاح دلالت مى كند بر اين كه علامت اول ماه است و لكن اصحاب از آن اعراض نموده اند . و اعراض موجب وهن آن شده است و بعضى علما به آن عمل كرده اند ، جواهر جلد 16 صفحه 366 و 367 و 368 وسائل جلد 7 صفحه 202- 200 باب 8 احكام شهر رمضان واما وسايل امروزه جديده پس به آن اعتبارى نيست و بايد با چشم عادى ديده شود .

اتحاد افق و اختلاف آن:

سؤال 465 : آيا ديده شدن هلال در شهر يا كشورى نسبت به جاهاى ديگر حجت است ؟

جواب : اگر ماه در بلدى ديده شد از براى بلدهاى ديگر كه در افق با هم موافق مى باشند كافى است و براى شهرهاى ديگر كه اختلاف دارند به نحوى كه ممكن است در يكى ديده شود و در ديگرى ديده نشود كافى نيست .

حصول يقين با قول منجم:

سؤال 466 : اول ماه با پيشگويى منجمين ثابت نمى شود ، ولى اگر انسان از گفته آنان يقين پيدا كند آيا بايد به آن عمل نمايد ؟

جواب : پيشگويى منجم حجت نيست ولى اگر اتفاقاً از گفته آنها يقين پيدا كند يقين براى او حجت است نه قول منجم .

ثبوت هلال به قواعد علمى:

سؤال 467 : اگر مجتهدى اعلام كند يا به شهادت عدول اول ماه ثابت شود ولى شخص به خاطر اعتماد بر علوم جديد به اعلام مجتهدين و شهادت شاهدان قانع نشود آيا مى تواند طبق اعلام علوم جديده عمل نمايد ؟

جواب : در صورتى كه از قواعد علوم جديده براى مكلف علم پيدا شود بايد به علم خود عمل كند و ثبوت هلال يا عدم ثبوت آن نزد حاكم شرع و يا شهادت بر رؤيت در حق عالِم به خلاف  ، اثر ندارد ، ولى كلام در اين است كه چگونه علم پيدا شود براى كسى كه به آن قواعد آگاه نيست بلكه براى عالم به آن قواعد حصول علم مشكل است زيرا اين قواعد غالباً حدسى و ظنى است .

ثبوت هلال نزد مجتهد:

سؤال 468 : آيا براى اعلام ماه مبارك رمضان يا اول شوال ( عيد فطر )مسئله اتحاد بين مسلمين ( شيعه و سنى ) در نظر گرفته مى شود ؟ تا به دليل مصلحت عامه امت اسلامى از بعضى از احكام فقه شيعى صرف نظر نموده و به عنوان حكم ثانوى اول ماه مبارك رمضان ياعيد فطر اعلام گردد ؟

جواب : مجتهد بايد به وظيفه خود عمل كند اگر ادله بر ثبوت هلال داشته باشد براى او ثابت مى شود و اگر بخواهد حكم به ثبوت مى كند و اگر ادله قائم نشود نمى تواند حكم كند . و مسئله اتحاد بين مسلمين اگر چه خوب است اما نمى توان به خاطر آن حرام خدا را حلال كرد .

بررسى شواهد استهلال:

سؤال 469 : شواهد استهلال را چگونه بررسى مى كنيد ؟

جواب : درباره شهود هلال شرايطى هست كه در رساله عمليه ذكر شده ، مانند تعدد كه حداقل دو شاهد باشد و عدالت و آن كه با هم اختلاف نداشته باشند و لذا در مقام اثبات هلال از شهود تحقيقاتى مى شود در باره كيفيت وضع هلال .